فراخوان نمایشگاه عکس آنِ عادی 2

نمایشگاه گروهی عکس «آنِ عادی» با تمرکز بر آثار عکاسان مستقل ایرانی، در تاریخ ۵ فوریه ۲۰۲۶، ساعت ۱۹:۰۰ در گالری پلاتانی، دانشکده هنر و طراحی دانشگاه غرب تیمیشوآرا در رومانی افتتاح شد.

این نمایشگاه با گردآوری منصور فروزش، به همت فورما و با حمایت دانشکده هنر و طراحی تیمیشوآرا برگزار شد و مجموعه‌ای از آثار ۲۱ عکاس ایرانی را با تمرکز بر زندگی روزمره، تجربه زیسته و روایت‌های شخصی و اجتماعی در معرض دید مخاطبان قرار داد.

«آنِ عادی» بخشی از یک پروژه مستقل و بلندمدت برای شناسایی، معرفی و ایجاد فرصت نمایش بین‌المللی برای عکاسان ایرانی است؛ هنرمندانی که بسیاری از آن‌ها، با وجود تجربه حرفه‌ای و شکل‌دادن به پروژه‌های شخصی قابل‌توجه، عکاسی منبع اصلی درآمدشان نیست و آثارشان کمتر فرصت حضور در بسترهای بین‌المللی را پیدا کرده است.

در این پروژه، عکاسی پیش از آنکه به‌عنوان یک حرفه یا فعالیت تجاری در نظر گرفته شود، به‌مثابه رسانه‌ای برای بیان شخصی، ثبت تجربه زیسته و بازتاب دغدغه‌های هنری، اجتماعی و فردی مورد توجه قرار گرفته است.

فرایند شکل‌گیری «آنِ عادی» از سال ۲۰۲۳ و با انتشار دو فراخوان از سوی پلتفرم هنرهای تجسمی فورما آغاز شد. این فراخوان‌ها از عکاسان ایرانی دعوت می‌کردند پروژه‌ها و آثار خود را برای بررسی و حضور در این طرح ارسال کنند.

در مجموع، ۱۵۰ عکاس در این فراخوان‌ها شرکت کردند و نزدیک به ۴۰۰ عکس برای بررسی دریافت شد؛ آماری که فراتر از انتظار اولیه پروژه بود و نشان‌دهنده گستردگی فعالیت عکاسان مستقل در نقاط مختلف ایران بود.

حجم و تنوع آثار دریافت‌شده، فرایند انتخاب را به یکی از مهم‌ترین و در عین حال دشوارترین مراحل پروژه تبدیل کرد. برای انتخاب آثار، مجموعه‌ای از معیارهای کیوریتوریال در نظر گرفته شد.

نخستین معیار، استقلال عکاس بود. اولویت با هنرمندانی بود که پروژه‌های شخصی خود را با انگیزه و ابتکار فردی و بدون اتکا به حمایت مستقیم نهادها و سازمان‌ها شکل داده بودند.

معیار دوم، میزان دسترسی هنرمندان به فرصت‌های بین‌المللی بود. در این مرحله، توجه ویژه‌ای به عکاسانی شد که آثارشان کمتر یا هرگز در نمایشگاه‌ها و رویدادهای بین‌المللی ارائه نشده بود.

این رویکرد از این واقعیت ناشی می‌شد که بسیاری از عکاسان ایرانی، به دلایل اقتصادی، جغرافیایی و محدودیت دسترسی به شبکه‌ها و بسترهای بین‌المللی، از فرصت‌های برابر برای معرفی آثار خود برخوردار نیستند.

ازاین‌رو، مهارت تکنیکی صرف یا تعداد جوایز و افتخارات هنرمندان معیار اصلی انتخاب نبود. آنچه اهمیت بیشتری داشت، اصالت نگاه، فردیت، استقلال و رابطه شخصی و صادقانه عکاس با رسانه عکاسی بود.

نمایشگاه «آنِ عادی» از پروژه پژوهشی گسترده‌تری با عنوان معنای (نا)پیدا سرچشمه گرفته است؛ یک پروژه مستقل و بلندمدت در حوزه عکاسی و پژوهش هنری که به چگونگی شکل‌گیری معنا در عکاسی مستند می‌پردازد.

این پژوهش به‌طور مشخص به تصاویری توجه دارد که رویدادهای ثبت‌شده در آن‌ها بخشی از جریان طبیعی زندگی روزمره‌اند و برای تولید یک معنا یا روایت مشخص، طراحی یا صحنه‌پردازی نشده‌اند.

پرسش اصلی در اینجا صرفاً این نیست که آیا یک عکس می‌تواند معنایی را به مخاطب منتقل کند؛ بلکه مسئله این است که معنا چگونه در ذهن مخاطب و در جریان مواجهه با یک تصویر شکل می‌گیرد.

عکس مستند از یک سو به واقعیتی ملموس و تجربه‌شده متصل است؛ واقعیتی که عکاس در آن حضور فیزیکی داشته و دوربین بخشی از آن را ثبت کرده است. اما همان تصویر، پس از جدا شدن از لحظه ثبت و قرار گرفتن در برابر مخاطب، وارد فرایند دیگری از ادراک و تفسیر می‌شود.

با ارجاع به دیدگاه رولان بارت، می‌توان گفت مخاطب نیز در «ساختن» عکس نقش دارد؛ زیرا معنای نهایی تصویر در جریان رابطه عاطفی، ذهنی و تجربی مخاطب با اثر شکل می‌گیرد.

ازاین‌رو، معنایی که یک مخاطب از عکس دریافت می‌کند لزوماً با تجربه عکاس در لحظه ثبت تصویر یا حتی نیت اولیه او یکسان نیست.

این مسئله پرسش‌های دیگری را نیز مطرح می‌کند: معنا از کجا می‌آید؟ چه میزان از آن در خود تصویر وجود دارد و چه میزان توسط مخاطب ساخته می‌شود؟ آیا میل انسان به یافتن معنا در جهان، در شیوه مواجهه او با یک عکس نیز تأثیر می‌گذارد؟ و در نهایت، معنای یک اثر عکاسانه را باید در نیت هنرمند جست‌وجو کرد یا در تفسیر مخاطب؟

چارچوب پژوهشی معنای (نا)پیدا رابطه میان هنرمند، اثر هنری و مخاطب را رابطه‌ای پویا و متقابل در نظر می‌گیرد.

در این نگاه، معنا صرفاً محصول قصد و تصمیم هنرمند نیست. اثر پس از ارائه به مخاطب وارد شبکه‌ای تازه از تجربه‌ها، خاطرات، احساسات و دریافت‌های شخصی می‌شود و می‌تواند معنایی متفاوت برای هر بیننده ایجاد کند.

برای توضیح این وضعیت می‌توان به نمونه‌هایی همچون تمثیل غار افلاطون یا حکایت «فیل در تاریکی» مولانا اشاره کرد؛ موقعیت‌هایی که در آن‌ها دریافت افراد از حقیقت و واقعیت، وابسته به موقعیت و شیوه مواجهه آن‌ها با نشانه‌ها و بازنمایی‌های موجود است.

«آنِ عادی» نیز بر همین رابطه استوار است. تصاویر نمایشگاه قرار نیست یک معنای نهایی و قطعی را به مخاطب تحمیل کنند؛ بلکه شرایطی را فراهم می‌کنند که هر مخاطب بتواند بر اساس تجربه، حافظه و وضعیت ذهنی و عاطفی خود با تصاویر ارتباط برقرار کند.

عنوان «آنِ عادی» به لحظه‌ها و موقعیت‌هایی اشاره دارد که بخشی از جریان طبیعی و روزمره زندگی‌اند؛ لحظاتی که ممکن است در نگاه نخست معمولی، تکراری یا کم‌اهمیت به نظر برسند، اما با ثبت شدن در یک عکس و قرار گرفتن در برابر مخاطب، امکان دیده‌شدن و خوانده‌شدن به شیوه‌ای تازه را پیدا می‌کنند.

نمایشگاه مخاطب را به مواجهه با همین لحظات دعوت می‌کند؛ لحظاتی از زندگی روزمره ایرانیان که معمولاً بدون توجه ویژه از کنار آن‌ها عبور می‌کنیم.

در اینجا امر «عادی» لزوماً به معنای امر بی‌اهمیت نیست. یک فضای شهری، یک رابطه خانوادگی، یک چهره، یک محیط کار، حضور یک انسان در طبیعت، یک شیء، یک معماری یا حتی نشانه‌ای از غیاب می‌تواند در قاب عکاس از وضعیت معمول خود خارج شود و بستری برای شکل‌گیری یک تجربه تازه در ذهن مخاطب ایجاد کند.

بنابراین «آنِ عادی» تلاشی برای باشکوه یا استثنایی جلوه دادن زندگی روزمره نیست؛ بلکه دعوتی است برای دوباره دیدن آنچه به دلیل تکرار، عادی شده است.

آثار ارائه‌شده در نمایشگاه طیف متنوعی از موضوعات و شیوه‌های عکاسانه را در بر می‌گیرند.

زندگی شهری و روستایی، معماری، طبیعت، فضای عمومی، روابط انسانی، حافظه، هویت، مهاجرت، تنهایی، روابط میان‌نسلی، کار، بدن، فقدان، فضا و تجربه‌های شخصی از جمله موضوعاتی هستند که در آثار عکاسان این مجموعه دیده می‌شوند.

تنوع موجود تنها به موضوع آثار محدود نیست. عکاسان حاضر در نمایشگاه از رویکردهای متفاوتی چون عکاسی مستند، خیابانی، مفهومی، معماری، منظره، پرتره و تجربه‌های میان‌رشته‌ای استفاده می‌کنند.

برای نمونه، برخی آثار بر شهر و رابطه انسان با معماری متمرکزند و برخی دیگر به زندگی روستایی، کار، حافظه، تجربه مهاجرت یا روابط میان نسل‌ها می‌پردازند. در میان هنرمندان نیز استفاده از ابزارهای متفاوت، از دوربین آنالوگ و دیجیتال تا تلفن همراه، دیده می‌شود.
در برخی پروژه‌ها نیز عکاسی به ابزاری برای آشکار کردن بخش‌هایی از زندگی تبدیل شده که معمولاً کمتر دیده می‌شوند؛ از زندگی کارگران پروژه‌های مترو و تجربه طبقه کارگر تا جوامع روستایی و گروه‌های اجتماعی حاشیه‌ای.
این تفاوت‌ها به نمایشگاه امکان می‌دهد به‌جای ارائه یک تصویر واحد و یکپارچه از ایران، مجموعه‌ای از تجربه‌ها و روایت‌های شخصی را در کنار یکدیگر قرار دهد.

در نسخه تیمیشوآرا نمایشگاه «آنِ عادی»، آثار ۲۱ عکاس ایرانی ارائه شد:

آرش توکلی، بیتا کهنمویی، فاطمه صالحی، گلناز زیبنده‌خو، حسنا کاچویی، مهناز میناوند، مجید حلوایی، میثم پورجعفری، مینا نبایی، مینتا سمیعی، محسن توانگر، مرتضی بیگلو، نادیا دینی، نیکو علی‌دوستی، پرهام رئوفی، ریحانه ملک‌شعار، سجده عرفانی، محمد سجاد عرفانی، سمیرا هاشمی، شبنم ملکی و شروین شیرکوبی.

ترکیب هنرمندان نمایشگاه از نظر جغرافیایی و حرفه‌ای نیز متنوع است. اگرچه بخش مهمی از فعالیت‌های هنری و گالری‌های ایران در تهران متمرکز شده است، این پروژه تلاش کرده نگاه‌هایی از خارج از این مرکز را نیز در مجموعه خود جای دهد.

در میان هنرمندان، عکاسانی ساکن یا فعال در شهرها و مناطقی چون رضوانشهر، کرمانشاه، لاهیجان، رشت، کرج و فولادشهر نیز حضور دارند و برخی از هنرمندان میان ایران و خارج از کشور زندگی و فعالیت می‌کنند. این تنوع جغرافیایی به گسترش دامنه روایت‌های موجود در نمایشگاه کمک کرده است.
همچنین مجموعه از هنرمندان خودآموخته و عکاسان جوان تا افرادی با سال‌ها تجربه حرفه‌ای و نمایشگاهی تشکیل شده است. برای نمونه، برخی هنرمندان مجموعه سابقه حضور در نمایشگاه‌های داخلی و بین‌المللی دارند و برخی دیگر مسیر حرفه‌ای خود را عمدتاً در قالب پروژه‌های مستقل دنبال کرده‌اند.

یکی از اهداف محوری «آنِ عادی»، ایجاد امکان دیده‌شدن برای عکاسان مستقلی است که به دلایل مختلف دسترسی محدودی به فضاهای بین‌المللی داشته‌اند.

موانع اقتصادی، فاصله جغرافیایی، محدودیت دسترسی به شبکه‌های حرفه‌ای و تمرکز بسیاری از فرصت‌های هنری در مراکز خاص، می‌تواند حضور عکاسان مستقل در رویدادهای بین‌المللی را دشوار کند.

«آنِ عادی» تلاش می‌کند در مقیاسی محدود اما مستمر، فضایی برای عبور از بخشی از این فاصله ایجاد کند.

هدف پروژه انتخاب آثاری برای بازتولید یک تصویر آشنا یا مورد انتظار از ایران نیست. برعکس، نمایشگاه تلاش دارد روایت‌هایی را در کنار یکدیگر قرار دهد که از تجربه مستقیم و نگاه شخصی عکاسان شکل گرفته‌اند.

در نتیجه، تصویری که از ایران در نمایشگاه ساخته می‌شود، یک تصویر واحد نیست؛ بلکه مجموعه‌ای از نگاه‌ها، تجربه‌ها، تناقض‌ها، روابط و لحظات است.

در چنین ساختاری، هیچ عکاس به‌تنهایی نماینده «ایران» نیست و هیچ عکس نیز قرار نیست واقعیت یک جامعه را به‌طور کامل توضیح دهد. مجموعه آثار در کنار یکدیگر تنها امکان مواجهه با بخشی از تجربه‌های زیسته و روایت‌های فردی را فراهم می‌کنند.

«آنِ عادی» بخشی از یک مسیر مستمر نمایشگاهی و پژوهشی است.

نسخه پیشین این پروژه در سال ۲۰۲۵ به‌عنوان بخشی از جشنواره بین المللی عکس بوداپست در بوداپست ارائه شد. ادامه پروژه در تیمیشوآرا فرصتی برای گسترش این مسیر و شکل‌گیری گفت‌وگویی تازه میان عکاسی مستقل ایران و مخاطبان یک فضای دانشگاهی و هنری در رومانی فراهم کرد.

برگزاری نسخه تیمیشوآرا همچنین نتیجه توسعه همکاری‌هایی بود که طی مراحل مختلف پروژه میان هنرمندان، پژوهشگران و نهادهای فرهنگی و دانشگاهی شکل گرفته بود.

این پروژه بدون پشتوانه مالی خارجی و با اتکا به تلاش فردی و جمعی، همراهی دوستان، همکاران و نهادهای دانشگاهی و فرهنگی شکل گرفته است.

نمایشگاه «آنِ عادی» در گالری پلاتانی، وابسته به دانشکده هنر و طراحی دانشگاه غرب تیمیشوآرا، برگزار شد.

افتتاحیه نمایشگاه در روز ۵ فوریه ۲۰۲۶، ساعت ۱۹:۰۰ در ساختمان دانشکده هنر و طراحی تیمیشوآرا برگزار شد.

مراسم افتتاحیه با سخنرانی:

Prof. Univ. Dr. Diana Andreescu
رئیس دانشکده هنر و طراحی تیمیشوآرا

و

Lect. Univ. Dr. Mădălin Mărienuț

همراه بود.

برگزاری نمایشگاه با حمایت دانشکده طراحی و هنر دانشگاه غرب رومانی انجام شد.

کیوریتور: منصور فروزش
دستیار کیوریتور: رها رهبانی
هماهنگ‌کننده پروژه: امین فروزش
هماهنگ‌کننده تحریریه: علی پورحاجی
ناظر چاپ: Judit Gyimesi، Nima Photo Lab
طراحی بوکلت: FORMA Art Studio، احسان فایضی
طراحی پوستر: مریم شیرعلی | FORMA ART Studio
برگزارکننده: Forma Visual Art

این پروژه همچنین با همراهی و حمایت افراد متعددی در مراحل مختلف شکل‌گیری و اجرا همراه بوده است، از جمله:

Dr. István Erőss، Szilvia Mucsy، Dr. Judit Csanádi، Dr. Tünde Mariann Varga، Dr. Adriana Lucaciu، Dr. Balázs Kicsiny، Tekla Uszkay، Kristóf Asbót، Rita Somosi، Elika Bassi و Réka Kovács.

همراهی این افراد و نهادهای مرتبط، بخشی مهم از امکان شکل‌گیری و ارائه بین‌المللی پروژه بوده است.

منصور فروزش فیلم‌ساز، عکاس، هنرمند میان‌رشته‌ای و پژوهشگر ایرانی است که فعالیت حرفه‌ای خود را از سال ۲۰۰۵ آغاز کرده و فعالیت‌های او حوزه‌های سینمای داستانی، مستند، عکاسی و هنرهای تجسمی را در بر می‌گیرد.

آثار سینمایی او در بیش از ۷۰ جشنواره بین‌المللی، از جمله جشنواره فیلم فجر و Cork International Film Festival، نمایش داده شده‌اند. فیلم مستند Lost Whispers in the Distance نیز در میان ده مستند برگزیده ایران در سال ۲۰۲۱ قرار گرفت.

فیلم When I Killed the Cat با همکاری Mythberg Films و Bart Film تولید شده است. آخرین فیلم کوتاه او، The Elephant’s Tango، اثری به زبان مغولی درباره چگونگی شکل‌گیری واقعیت از خلال روایت داستانی است و در مرحله پس‌تولید قرار دارد. او همچنین در حال توسعه نخستین فیلم بلند خود با عنوان JACKSTONES با همکاری Bart Films در بریتانیاست.

فروزش پژوهشگر دوره دکتری در دانشگاه هنرهای زیبای مجارستان است و پژوهش دکتری او به استعاره و ادراک در روایت بصری می‌پردازد.

در کنار این پژوهش، او از سال ۲۰۲۰ پروژه مستقل و بلندمدت معنای (نا)پیدا را در حوزه عکاسی و پژوهش هنری توسعه داده است؛ پروژه‌ای که به بررسی چگونگی شکل‌گیری روایت و معنا از خلال دیده‌شدن، غیاب و تجربه زیسته می‌پردازد و تاکنون در قالب نمایشگاه‌ها و انتشارات مختلف ارائه شده است.

کیوریتوری نمایشگاه «آنِ عادی» نیز در امتداد همین مسیر پژوهشی و هنری شکل گرفته است.

فروزش علاوه بر فعالیت‌های هنری و پژوهشی، مسترکلاس‌هایی در ایران، مجارستان و بریتانیا برگزار کرده و به‌عنوان عضو هیئت داوران در جشنواره‌هایی از جمله FEST، فجر، Malta و Parvaz حضور داشته است.

عنوان فارسی: آنِ عادی | عکاسان مستقل ایرانی

عنوان انگلیسی:
The ORDINAЯY MOMENT | Iranian Independent Photographers

تاریخ افتتاح:
۵ فوریه ۲۰۲۶

ساعت افتتاحیه:
۱۹:۰۰

محل برگزاری:
Galeria cu Platani / UVT Art Center
Facultatea de Arte și Design Timișoara

نشانی:
Strada Oituz nr. 4
Timișoara, Romania

تعداد هنرمندان:
۲۱ عکاس

کیوریتور:
منصور فروزش

برگزارکننده:
Forma Visual Art

با حمایت:
Facultatea de Arte și Design Timișoara

نمایشگاه «آنِ عادی» را می‌توان نقطه تلاقی سه مسیر دانست: عکاسی مستقل، پژوهش هنری و گفت‌وگوی بین‌فرهنگی.

این پروژه از یک سو تلاش می‌کند فرصت دیده‌شدن آثار عکاسان مستقل ایرانی را در فضایی بین‌المللی فراهم کند و از سوی دیگر، از طریق کنار هم قرار دادن روایت‌های شخصی و متنوع، امکان مواجهه‌ای متفاوت با زندگی معاصر ایران را در اختیار مخاطب قرار دهد.

«آنِ عادی» قصد ندارد تصویری جامع، قطعی یا نماینده تمام جامعه ایران ارائه کند. آنچه در نمایشگاه دیده می‌شود مجموعه‌ای از قطعات، تجربه‌ها و نگاه‌های فردی است؛ روایت‌هایی از شهر و روستا، حضور و غیاب، کار و زندگی، حافظه و فقدان، روابط انسانی، فضا، هویت و تجربه زیسته.

در عین حال، نمایشگاه در امتداد پژوهش [IN]VISIBLE MEANING، پرسشی فراتر از موضوع تصاویر مطرح می‌کند: وقتی یک لحظه از زندگی واقعی به عکس تبدیل می‌شود، معنای آن در کجا شکل می‌گیرد؟

در تجربه عکاس؟
در خود تصویر؟
یا در ذهن مخاطبی که سال‌ها، کیلومترها و تجربه‌هایی متفاوت با لحظه ثبت عکس فاصله دارد؟

«آنِ عادی» پاسخی قطعی برای این پرسش پیشنهاد نمی‌کند. در عوض، عکس‌ها را به‌عنوان نقطه آغاز این رابطه در برابر مخاطب قرار می‌دهد.

در اینجا، آنچه روزی تنها بخشی از جریان معمول زندگی بوده است، با ثبت شدن، انتخاب شدن، قرار گرفتن در فضای نمایشگاه و مواجهه با مخاطبی دیگر، امکان یافتن معنایی تازه را پیدا می‌کند.

و شاید همین‌جا باشد که «آنِ عادی» دیگر صرفاً عادی نیست.